Carna mırov dı hın xeberên hın nûçenaman da dıbine ku jıbo kıfşkırın û nişandana roj û meh û salan, dı şûna peyvıka "tarix"ê da peyvıka "dirok"ê tê nıvisin. Mesela, tê gotın "Dı diroka 21'ê Adarê da Newroz tê pirozkırın" yan "Diroka nameya te 25'ê mehê ye" yan ji "Rojnama Kurdi ya pêşin Kurdıstan, dı diroka 22'yê Nisana 1898'an da derketiye" û wd. Tê zanin ku kesên ku wısa dınıvisın, maneyên "tarix"ê û "dirok"ê têkılhev dıkın. Lê belê ew awa şaş e. Lewra dı navbera maneyên van her du peyvıkan da ferqek heye. Lı gora wê ferqê, "dirok" lı her derê dı şûna "tarix"ê da nayê nıvisin. Weha:

"Tarix" peyvıkeka Erebi ye û eslê wê dı wi zımani da "te'rix" e. Paşê hatiye sıvıkkırın û bûye "tarix". Peyvık bı wi awayi ketiye hın zımanên gelên Musulman ên ne Ereb ji, ku Kurdi ji yek jı wan zımanan e. Dı zımanê Erebi da du maneyên vê peyvıkê hene . Yek jı wan maneyan weha ye: "Koma bûyerên ku dı mêjedema neteweyek da yan vêkxıstınek da yan dınyayê da qewımine"; ku bı İnglizi jê ra tê gotın "history". Mana 2'yan ji roj û meh û sal ın ku bûyerek nişan dıdın û kıfş dıkın, ku bı İnglizi jê ra tê gotın "date".

Dı Kurdi da ji peyvıka "tarix"ê bı van her du maneyan tê karanin. Lê belê jıbo mana pêşin, peyvıkeka me ya Kurdi heye, ku "dirok" e; dıvê em wê bı kar binın. Tıştê gırıng ev e ku ew peyvık bı mana 2'yan a "tarix"ê nayê karanin; yani bı mana "date"a İnglizi nayê gotın û nayê nıvisin. Dema mırov qala bûyerek bıke û bıxwaze roj û meh û sala wê bûyerê bıde zanin, hıngê nabe ku "dirok" bê karanin; dıvê "tarix" bê gotın yan bê nıvisin. Mesela, dema ku em qala Newrozê bıkın û bıxwazın roj û meha pirozkırına wê bıdın zanin, dıvê em bêjın "Tarixa pirozkırına Newrozê 21'ê Adarê ye". Dema em bıxwazın roj û meh û sala derketına rojnama "Kurdıstan"ê bıdın zanin, dıvê em bêjın "Tarixa derketına rojnama Kurdıstanê 22'yê Nisana 1898'an e". Her weha, dema em bıxwazın roja biranina şehidên Kurd bıdın zanin, dıvê em bêjın "Roja biranina şehidên Kurd 28'ê Heziranê ye. Lewra dı tarixa 28/29'ê Hezirana sala 1925'an da Şêx Seid û 46 welat'evinên Kurd lı Amedê jı aliyê Kemalistên mırovkuj ve bı navê 'ıdam'ê hatın kuştın".(118)

Tıştê ku lı vır dıvê mırov bala xwe bıd'ê û dı bira xwe da bıgıre ev e ku dı rewşên weha da "dirok" nayê karanin, illa dıvê ku "tarix" bê karanin. Mesela, mırov nıkare bêje "Diroka pirozkırına Newrozê 21'ê Adarê ye" yan "Diroka derketına rojnama Kurdıstanê 22'yê Nisana 1898'an e" yan ji "Dı diroka 28/29'ê Hezirana sala 1925'an da Şêx Seid û 46 welat'evinên Kurd lı Amedê jı aliyê Kemalistên mırovkuj ve bı navê 'ıdam'ê hatın kuştın".

Hıngê qutûbırr dıvê "tarix" bê karanin.

Vêca ji em bala xwe bıdın vê pevekê(cumle): "Newroz, welew ku bûyereka mitolojik be ji, dı diroka gelê Kurd da pırr gırıng e û tım hatiye pirozkırın". Wek ku dıxuye, dı vê pevekê da qala rewşa bûyerek tê kırın ku dı mêjedemê da ci gırtiye û gırıng hatiye ditın, tım hatiye pirozkırın.

Em bala xwe bıdın vê pevekê ji: "Jı ber ku Kurdıstan rojnama Kurdi ya pêşin e, dı diroka gelê Kurd da ciyeki wê yê pırr gırıng heye". Wek ku diyar e, dı vê pevekê da ji qala bûyereka wısa tê kırın ku dı mêjedemê da ci gırtiye.

Em lı vê pevekê ji bınêrın: "Miqdad Midhet Bedırxan, dı diroka Kurdan da rojnamevanê Kurd ê pêşin e". Dı vê pevekê da ji qala keseki wısa tê kırın ku dı mêjedemê da kareki gırıng kıriye, roleka gırıng leystiye û rê jı bûyereka gırıng ra vekıriye.

Minakek ji weha: "Jı ber ku dı sala 1925'an da rejıma Tırkan lı Kurdıstanê bı sed hezaran Kurd kuştıne û bı hezaran gundên Kurdan dıgel gundiyan şewıtandıne, wê salê dı diroka gelê Kurd da ciyeki pırr gırıng gırtiye û dı nava Kurdan da navê "Sala Şewatê" lı wê salê hatiye danin". Lı vır ji qala bûyereka trajik tê kırın ku dı mêjedema Kurdan da ciyeki pırr dıl'êşin gırtiye û naveki pırr dıl'êşin lê hatiye danin.

Eger mırov bıxwaze, mırov dışê dı van minakan da dı şûna peyvıka "dirok"ê da peyvıka "tarix"ê bı kar bine. Yani "tarix" dı hemi rewşan da dı şûna "dirok"ê ta tê karanin; lê belê "dirok" dı hemi rewşan da dı şûna "tarix"ê da nayê karanin. Em careka di ji bêjın ku, dema ku mexsed nişandana roj û meh û salan be, nabe ku "dirok" bê karanin; hıngê illa dıvê ku "tarix" bê karanin.


--------------------------------------------------------------------------------



(118) Bı ditına me, dıvê ku gelê Kurd roja 28'ê Heziranê "Roja Şehidan" ilan bıke û her sal dı wê rojê da hem Şêx Seid û hevalên wi, hem ji şehidên Kurd ên di bı gışti bı bir bine û dı heqê wan da, dı heqê tevgerên wan da cıvin û konferans û semineran pêkbine. Gerçı gelek Kurd dı tarixên cure cure da lı hêlên cure cure yên Kurdıstanê hatıne şehidkırın; lê belê koma mezıntırin û pırtırin a şehidên Kurd, Şêx Seid û hevalên wi bûne, ku dı carek da bı navê "ıdam"ê hatıne kuştın, hatıne şehidkırın û dı dılê gelê Kurd da ciyê xwe yê bışeref gırtıne. Her weha, ew koma pêşin a şehidên Kurd bûne ji. Wek ku her kes dızane, dı şeva 28/29'ê Hezirana 1925'an da Şêx Seid û 46 hevalên wi, yani bı tevayi 47 mezınên Kurdan, lı Amadê bı hev ra û lı yek ciyek bı rêzê ra hatıne daleqandın. Mırov bı hêsani dışê bêje ku dı diroka dınyayê da qetliameka wısa nehatiye ditın. Tewr Cengiz û Teymûrê Leng ji, ku bı barbariya xwe hatıne naskırın, çu car dı yek demek da û lı yek ciyek ew qas kes bı hev ra daneleqandıne.

Jıbo gırtına haydariyên zêde lı ser gunehkariyên Kemalistan dı heqê gelê Kurd da, bınêrın: M. Emin Bozarslan, "Kemal Paşa Weledê Kê Ye?"; Weşanxana Deng; Uppsala-Swêd; 1993. Belavkırına Ewrupayê: KOMKAR-ALMANYA.